ผลงานขององค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ ด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ 

1.การเก็บกักสะสมคาร์บอน ของสวนป่าไม้เศรษฐกิจองค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ ปี 2555

2.รายงานคาร์บอนฟุตพริ้นท์ขององค์กร องค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ ปี 2555

 

การเก็บกักสะสมคาร์บอน ของสวนป่าไม้เศรษฐกิจองค์การอุตสาหกรรมป่าไม้

1. บทนำ

               1. องค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ เป็นหน่วยงานรัฐวิสาหกิจ ในสังกัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 25 กรกฎาคม  พ.ศ. 2499 มีบทบาทและภารกิจหลัก ด้านการปลูกสร้างสวนป่า        ไม้เศรษฐกิจ ของประเทศไทย องค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ เริ่มดำเนินการปลูกสร้างสวนป่าไม้เศรษฐกิจ        ในลักษณะของการฟื้นฟูป่า ในพื้นที่ในอดีตเคยเป็นป่ามาก่อน (Reforestation) แต่ถูกทำลายลงจนหมดสภาพความเป็นป่า และไม่มีสภาพความเป็นป่าหลงเหลืออยู่มาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2510 ในท้องที่จังหวัด ลำปาง แพร่  และเชียงใหม่ ทางภาคเหนือของประเทศไทย โดยเป็นการปลูกสร้างสวนป่าไม้สักในระบบหมู่บ้านป่าไม้         ที่ดัดแปลงมาจากระบบ Taungya ของประเทศพม่า ในขณะนั้น

               องค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ บริหารจัดการสวนป่าไม้เศรษฐกิจทั้งหมด ตามหลักการจัดการ     สวนป่าอย่างยั่งยืนตามมาตรฐานของ FSC (Forest Stewardship Council) และมาตรฐานของ          องค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ ที่เน้นความสำคัญด้านความยั่งยืนของสิ่งแวดล้อม ความยั่งยืนของสังคมและ    ความยั่งยืนด้านเศรษฐกิจ ควบคู่กันไปทั้ง 3 องค์ประกอบฯ จนได้รับการรับรองการจัดการฯ จาก FSC เป็นครั้งแรก             ในปี พ.ศ. 2545 และครั้งที่ 2 ตั้งแต่เดือนสิงหาคม พ.ศ. 2554 เป็นต้นไป

 

Description: FM&CoC.jpg

2. พื้นที่สวนป่าไม้เศรษฐกิจขององค์การอุตสาหกรรมป่าไม้

               1. ในปี พ.ศ. 2533 องค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ มีพื้นที่สวนป่าไม้เศรษฐกิจ รวมทั้งสิ้น 762,610.00 ไร่ ประกอบด้วย สวนป่าไม้สัก จำนวน 386,044.00 ไร่ สวนป่าไม้ยูคาลิปตัส 79,684.00 ไร่    สวนป่าไม้ยางพารา จำนวน 54,660.00ไร่ สวนป่าไม้เศรษฐกิจโตช้า จำนวน 240,131.00 ไร่ และสวนป่า      ไม้เศรษฐกิจโตเร็ว จำนวน 2,091.00 ไร่

               2. ในปี พ.ศ. 2543 องค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ มีพื้นที่สวนป่าไม้เศรษฐกิจ รวมทั้งสิ้น 788,922.00 ไร่ ประกอบด้วย สวนป่าไม้สัก จำนวน 411,362.00 ไร่ สวนป่าไม้ยูคาลิปตัส 85,408.00 ไร่    สวนป่าไม้ยางพารา จำนวน 55,741.00 ไร่ สวนป่าไม้เศรษฐกิจโตช้า จำนวน 234,308.00 ไร่ และสวนป่า      ไม้เศรษฐกิจโตเร็ว จำนวน 2,103.00 ไร่

               3. ในปี พ.ศ. 2555 องค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ มีพื้นที่สวนป่าไม้เศรษฐกิจ ในความรับผิดชอบทั้งสิ้นประมาณ  1,033,515.06 ไร่ ประกอบด้วยพื้นที่ให้ผลผลิต สวนป่าไม้สัก จำนวน 460,809.79 ไร่ สวนป่าไม้ยูคาลิปตัส จำนวน 80,216.89 ไร่ สวนยางพารา จำนวน  73,136.28 ไร่ สวนป่าไม้เศรษฐกิจโตช้า จำนวน  42,095.36  ไร่ สวนป่าไม้เศรษฐกิจโตเร็ว จำนวน 9,108.62  ไร่ รวมพื้นที่ให้ผลผลิตทั้งสิ้น จำนวน  665,366.94  ไร่

 

ชนิดไม้

พื้นที่  (ไร่)

 

ปี 2533

ปี 2543

ปี 2555

สัก

386,044.00

411,362

460,809.79

ยูคาลิปตัส

79,684.00

85,408

80,216.89

ยางพารา

54,660.00

55,741

73,136.28

ไม้โตช้า

240,131.00

234,308

42,095.36  

ไม้โตเร็ว

2,091.00

2,103

9,108.62 

รวม

762,610.00

788,922.00

665,366.94

 

 

ตารางที่ 1  พื้นที่สวนป่าไม้เศรษฐกิจ องค์การอุตสาหกรรมป่าไม้  แยกตามชนิดไม้ในช่วงปี 2533  2543 และ 2555

                     

 

3. ความสามารถในการเก็บกักคาร์บอน ในช่วงที่ผ่านมา

               3.1 ปริมาณการเก็บกักคาร์บอน (เหนือพื้นดินและใต้พื้นดิน)

                     ในช่วงปี 2533 ปริมาณการเก็บกักคาร์บอน ของพื้นที่สวนป่าองค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ทั้งหมดจำนวน 762,610.00 ไร่ รวมทั้งสิ้น  7,957,493  ตัน ประกอบด้วยสวนป่าไม้สัก 5,238,617  ตัน    สวนป่าไม้ยูคาลิปตัส 1,219,165  ตัน  สวนป่ายางพารา 546,053 ตัน  สวนป่าไม้เศรษฐกิจโตช้า 936,511  ตัน และไม้เศรษฐกิจโตเร็ว 17,146 ตัน

                     ในช่วงปี 2543 ปริมาณการเก็บกักคาร์บอน ของพื้นที่สวนป่าองค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ทั้งหมดจำนวน 788,922.00  ไร่ รวมทั้งสิ้น 11,926,717  ตัน ประกอบด้วยสวนป่าไม้สัก 7,281,107  ตัน   สวนป่าไม้ยูคาลิปตัส 653,371  ตัน  สวนป่ายางพารา 1,546,813  ตัน  สวนป่าไม้เศรษฐกิจโตช้า  2,436,803  ตัน และไม้เศรษฐกิจโตเร็ว  8,622 ตัน

                     ในช่วงปี 2555 ปริมาณการเก็บกักคาร์บอน ของพื้นที่ให้ผลผลิตสวนป่า
องค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ทั้งหมดจำนวน
 665,366.94  ไร่ รวมทั้งสิ้น 10,199,595.00 ตัน ประกอบด้วยสวนป่าไม้สัก 6,718,530.54  ตัน  สวนป่าไม้ยูคาลิปตัส  1,935,285.55  ตัน  สวนป่ายางพารา  996,365.99 ตัน สวนป่าไม้เศรษฐกิจโตช้า 454,771.27  ตัน และ ไม้เศรษฐกิจโตเร็ว  94,641.65  ตัน

 

ชนิดไม้

ปี

 

2533  ( ตัน )

2543 ( ตัน )

2555  ( ตัน )

สัก

5,238,617

7,281,107

6,718,530.54 

ยูคาลิปตัส

1,219,165

653,371

1,935,285.55  

ยางพารา

546,053

1,546,813

996,365.99

ไม้เศรษฐกิจโตช้า

936,511

2,436,803

454,771.27  

ไม้เศรษฐกิจโตเร็ว

17,146

8,622

94,641.65  

รวม

7,957,493

11,926,717

10,199,595.00

 

 ตารางที่ 2 ปริมาณการเก็บกักคาร์บอน ในพื้นที่สวนป่าองค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ ในช่วงปี 2533 2543 และ 2555

               

 

ภาพที่ 2 ปริมาณการเก็บกักคาร์บอน ในพื้นที่สวนป่าองค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ ในช่วงปี 2533 2543 และ 2555

               3.2 ปริมาณการดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์ (เหนือพื้นดินและใต้พื้นดิน)

                     ในช่วงปี 2533 ปริมาณการดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์ ของพื้นที่สวนป่าองค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ทั้งหมดจำนวน 762,610.00 ไร่ รวมทั้งสิ้น 29,203,269  ตัน ประกอบด้วย สวนป่าไม้สัก 19,178,666  ตัน สวนป่าไม้ยูคาลิปตัส 4,470,272  ตัน  สวนป่ายางพารา 1,997,276 ตัน สวนป่าไม้เศรษฐกิจโตช้า   3,493,906 ตัน และ ไม้เศรษฐกิจโตเร็ว  63,148  ตัน

                     ในช่วงปี 2543 ปริมาณการดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์ ของพื้นที่สวนป่าองค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ทั้งหมดจำนวน 788,922.00  ไร่ รวมทั้งสิ้น 43,832,569   ตัน ประกอบด้วยสวนป่าไม้สัก 26,656,258  ตัน สวนป่าไม้ยูคาลิปตัส 2,395,694 ตัน  สวนป่ายางพารา 5,657,712  ตัน  สวนป่า            ไม้เศรษฐกิจโตช้า  9,091,150  ตัน และ ไม้เศรษฐกิจโตเร็ว  31,755  ตัน

                     ในช่วงปี 2555 ปริมาณการดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์ ของพื้นที่ให้ผลผลิตสวนป่า
องค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ทั้งหมดจำนวน
 665,366.94  ไร่ รวมทั้งสิ้น  37,374,495.94 ตัน ประกอบด้วย
สวนป่าไม้สัก
 24,596,546.79 ตัน สวนป่าไม้ยูคาลิปตัส  7,096,029.30 ตัน  สวนป่ายางพารา 3,644,347.09 ตัน  สวนป่าไม้เศรษฐกิจโตช้า 1,688,991.63 ตัน และ ไม้เศรษฐกิจโตเร็ว 348,581.12 ตัน

 

ชนิดไม้

ปี

 

2533  ( ตัน )

2543 ( ตัน )

2555 ( ตัน )

สัก

19,178,666

26,656,258

24,596,546.79

ยูคาลิปตัส

4,470,272

2,395,694

7,096,029.30

ยางพารา

1,997,276

5,657,712

3,644,347.09

ไม้เศรษฐกิจโตช้า

3,493,906

9,091,150

1,688,991.63

ไม้เศรษฐกิจโตเร็ว

63,148

31,755

348,581.12

รวม

29,203,269

43,832,569

37,374,495.94

 

ตารางที่ 3 ปริมาณการดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์ ในพื้นที่สวนป่าองค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ ในช่วงปี 2533 2543 และ 2555

                   

 

ภาพที่ 3 ปริมาณการดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์ ในพื้นที่สวนป่าองค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ ในช่วงปี 2533 2543 และ 2555

4. การเก็บกักคาร์บอน ของพื้นที่อนุรักษ์ในเขตสวนป่าไม้เศรษฐกิจ                     

               องค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ ได้กำหนดนโยบายตามหลักการจัดการสวนป่าอย่างยั่งยืน ให้มีพื้นที่อนุรักษ์อย่างน้อยประมาณ 5% ของพื้นที่สวนป่ารวมทั้งหมด ในเขตสวนป่าไม้เศรษฐกิจ โดยมีเกณฑ์ในการคัดเลือกพื้นที่อนุรักษ์ฯ ดังนี้

ก.       พื้นที่ป่าธรรมชาติ

ข.       พื้นที่ป่ากึ่งธรรมชาติ

ค.       พื้นที่สองฝั่งลำห้วยที่มีน้ำไหลตลอดทั้งปี

ง.        พื้นที่ป้องกันรอบนอกสวนป่า

จ.       พื้นที่ป้องกันระหว่างแปลงปลูก

ฉ.       พื้นที่ที่มีคุณค่าด้านการอนุรักษ์สูง (High Conservation Value Forest : HCVF) ประกอบด้วยพื้นที่ทีคุณลักษณะดังต่อไปนี้

(1)    มีคุณค่าด้านความหลากหลายทางชีวภาพ (Biodiversity Values)

(2)    ภูมิประเทศขนาดใหญ่ (Large Landscapes)

(3)    มีคุณค่าด้านระบบนิเวศ (Ecosystems)

(4)    ให้บริการระบบนิเวศพื้นฐาน ในสถานการณ์วิกฤติ (Basic Ecosystems Service in Critical Situations)

(5)    ความต้องการพื้นฐานของชุมชนท้องถิ่น (Basic Needs)

(6)    ความสำคัญด้านวัฒนธรรม ประเพณี ของชุมชนท้องถิ่น (Cultural Identity)

               ในปี พ.ศ. 2555 องค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ มีพื้นที่อนุรักษ์ ทั้งพื้นที่อนุรักษ์ที่กำหนด            ตามหลักการจัดการสวนป่าอย่างยั่งยืนขององค์การอุตสาหกรรมป่าไม้  ในเขตสวนป่าไม้เศรษฐกิจทั้งหมดทั่วประเทศรวมทั้งสิ้น ประมาณ 173,833.32 ไร่ แบ่งแยกออกตามชนิดป่า ดังนี้

          ป่าเบญจพรรณ                     104,050.31             ไร่

          ป่าเต็งรัง                              46,907.56            ไร่

          ป่าดิบชื้น                              22,875.45            ไร่

               4. 1 ปริมาณการเก็บกักคาร์บอน (เหนือพื้นดินและใต้พื้นดิน)

                     ณ ปี พ.ศ. 2555 ปริมาณการเก็บกักคาร์บอน ของพื้นที่อนุรักษ์ฯ ในเขตสวนป่าไม้เศรษฐกิจ องค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ ทั้งหมด จำนวน 173,833.32 ไร่ รวมทั้งสิ้น 1,885,192.85 ตัน

                     ประกอบด้วย :

                              ป่าเบญจพรรณ                     1,000,963.98          ตัน

                              ป่าเต็งรัง                              254,238.98           ตัน

                              ป่าดิบชื้น                              629,989.89           ตัน

 

               4.2 ปริมาณการดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์ (เหนือพื้นดินและใต้พื้นดิน)

                     ณ ปี พ.ศ. 2555 ปริมาณการดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์ ของพื้นที่อนุรักษ์ฯ ในเขตสวนป่าไม้เศรษฐกิจ องค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ ทั้งหมด จำนวน 173,833.32 ไร่ รวมทั้งสิ้น   6,899,766.49  ตัน

                     ประกอบด้วย :

                              ป่าเบญจพรรณ                     3,663,507.36          ตัน

                              ป่าเต็งรัง                              930,505.27           ตัน

                              ป่าดิบชื้น                            2,305,753.86          ตัน

5. อัตราการเก็บกักก๊าซเรือนกระจกของไม้เศรษฐกิจสวนป่า

               คณะวนศาสตร์ 2553 ได้ศึกษาลักษณะของพรรณไม้ และปริมาณการดูดซับก๊าซเรือนกระจก ของไม้เศรษฐกิจสวนป่าอายุต่างๆ กัน ปรากฏผลการวิเคราะห์ ดังนี้

               5.1 ไม้สัก

                     (1) พื้นที่เหมาะสมมาก

                              อัตราการเก็บกักคาร์บอน          เฉลี่ย        0.59        ตัน/ไร่/ปี

                              อัตราการดูดซับ CO2               เฉลี่ย        2.16        ตัน/ไร่/ปี

                     (2) พื้นที่เหมาะสมปานกลาง

                              อัตราการเก็บกักคาร์บอน          เฉลี่ย        0.47        ตัน/ไร่/ปี

                              อัตราการดูดซับ CO2               เฉลี่ย        1.73        ตัน/ไร่/ปี

                     (3) พื้นที่เหมาะสมน้อย

                              อัตราการเก็บกักคาร์บอน          เฉลี่ย        0.37        ตัน/ไร่/ปี

                              อัตราการดูดซับ CO2               เฉลี่ย        1.37        ตัน/ไร่/ปี

               5.2 ไม้ยูคาลิปตัส

                     (1) พื้นที่เหมาะสมมาก

                              อัตราการเก็บกักคาร์บอน          เฉลี่ย        1.53        ตัน/ไร่/ปี

                              อัตราการดูดซับ CO2               เฉลี่ย        5.61        ตัน/ไร่/ปี

                     (2) พื้นที่เหมาะสมปานกลาง

                              อัตราการเก็บกักคาร์บอน          เฉลี่ย        1.20        ตัน/ไร่/ปี

                              อัตราการดูดซับ CO2               เฉลี่ย        4.39        ตัน/ไร่/ปี

                     (3) พื้นที่เหมาะสมน้อย

                              อัตราการเก็บกักคาร์บอน          เฉลี่ย        0.79        ตัน/ไร่/ปี

                              อัตราการดูดซับ CO2               เฉลี่ย        2.91        ตัน/ไร่/ปี

               5.3 ไม้ยางพารา

                              อัตราการเก็บกักคาร์บอน          เฉลี่ย        1.11        ตัน/ไร่/ปี

                              อัตราการดูดซับ CO2               เฉลี่ย        4.06        ตัน/ไร่/ปี

               5.4 ไม้กระถินยักษ์

                              อัตราการเก็บกักคาร์บอน          เฉลี่ย        0.82        ตัน/ไร่/ปี

                              อัตราการดูดซับ CO2               เฉลี่ย        3.02        ตัน/ไร่/ปี

               5.5 ไม้อะคาเซีย

                     (1) พื้นที่เหมาะสมมาก

                              อัตราการเก็บกักคาร์บอน          เฉลี่ย        1.78        ตัน/ไร่/ปี

                              อัตราการดูดซับ CO2               เฉลี่ย        6.51        ตัน/ไร่/ปี

                     (2) พื้นที่เหมาะสมปานกลาง

                              อัตราการเก็บกักคาร์บอน          เฉลี่ย        1.37        ตัน/ไร่/ปี

                              อัตราการดูดซับ CO2               เฉลี่ย        5.02        ตัน/ไร่/ปี

                     (3) พื้นที่เหมาะสมน้อย

                              อัตราการเก็บกักคาร์บอน          เฉลี่ย        0.96        ตัน/ไร่/ปี

                              อัตราการดูดซับ CO2               เฉลี่ย        3.51        ตัน/ไร่/ปี

               5.6 ไม้โตช้า

                              อัตราการเก็บกักคาร์บอน          เฉลี่ย        0.26        ตัน/ไร่/ปี

                              อัตราการดูดซับ CO2               เฉลี่ย        0.97        ตัน/ไร่/ปี

6.ผลงานวิจัยการเก็บกักคาร์บอน ของสวนป่าไม้เศรษฐกิจ อ.อ.ป.

  กรณีศึกษา : สวนป่าขุนแม่คำมี จังหวัดแพร่

               6.1 สิริวรรณ  น้อยรักษา  2554  ได้ศึกษาการประยุกต์ใช้การสำรวจระยะไกล (Remote Sensing)       เพื่อประเมินการสะสมคาร์บอนเหนือพื้นที่ของไม้สักสวนป่าขุนแม่คำมี จังหวัดแพร่ ซึ่งได้จำแนกพื้นที่ปลูกไม้สักฯ ออกเป็น 2 ช่วง คือ ช่วงการปลูกใหม่หลังการตัดหมด (อายุ 3 – 7  ปี) และช่วงให้ผลผลิต (อายุ 25 – 38 ปี) โดยใช้ข้อมูลดาวเทียมเชิงเลขของดาวเทียมแลนด์แซทเป็นข้อมูลฐาน เพื่อใช้ในการวิเคราะห์ จากนั้นประมาณค่ามวลชีวภาพเหนือพื้นดินด้วยสมการ แอลโลเมตริกและคำนวณปริมาณคาร์บอนจากค่าร้อยละ 50 ของปริมาณมวลชีวภาพ ผลการศึกษาพบว่า สวนป่าไม้สักฯ ช่วงชั้นอายุ 3 – 7 ปี สามารถสะสมคาร์บอนเหนือพื้นดินได้ 6.60 ตัน ต่อเฮกแตร์ (1.06 ตันต่อไร่) และชั้นอายุ 25 – 38 ปี สามารถสะสมคาร์บอนเหนือพื้นดินได้ 38.50 ตันต่อเฮกแตร์ (6.16 ตันต่อไร่)

               6.2 อรมวรรณ เรศานนท์  2554  ได้ศึกษาวิจัยเพื่อจัดทำขอเสนอแนะเชิงนโยบายเพื่ออนุรักษ์ป่าไม้     ผ่านการปลูกสร้างสวนป่าไม้สัก โดยอาศัยเครื่องมือทางเศรษฐศาสตร์และระบบการซื้อขายคาร์บอนเครดิตการคัดเลือกพื้นที่สำหรับการวิจัยในครั้งนี้ครอบคลุมพื้นที่ในจังหวัดเชียงใหม่ ลำปาง แม่ฮ่องสอน แพร่ เชียงราย และลำพูน ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีการปลูกสวนป่าสักมากที่สุดในประเทศไทย โดยเก็บตัวอย่างข้อมูลปฐมภูมิจากภาคสนาม ณ สวนป่าขุนแม่คำมี จังหวัดแพร่ และนำมาประเมินการเติบโตและปริมาณมวลชีวภาพของสวนป่าไม้สักตามชั้นอายุ โดยใช้แบบจำลองทางคณิตศาสตร์ ผลการศึกษาพบว่าอัตราการเพิ่มพูนของชีวมวล ชีวภาพเฉลี่ยของสวนป่าไม้สักเท่ากับ 0.32 – 0.77 ตันต่อไร่ต่อปี เทียบเท่ากับการดูดซับก๊าซคาร์บอนไดอกไซด์เฉลี่ย 0.61 – 1.46 ตัน คาร์บอนไดออกไซด์ต่อไร่ต่อปี