การดำเนินงานและธุรกิจของ อ.อ.ป.

1.     การปลูกสร้างสวนป่าเศรษฐกิจและธุรกิจไม้

1.1  การปลูกสร้างสวนป่าเศรษฐกิจ เป็นกิจกรรมที่ อ.อ.ป. ได้ดำเนินการมาตั้งแต่ปี พ.ศ.2510 จนถึงปัจจุบันมีพื้นที่ป่าเศรษฐกิจอยู่ 1,158,000 ไร่ จำนวน 245 สวนป่า กระจายอยู่ทั่วประเทศ โดยมีชนิดไม้หลักซึ่งเป็นไม้เศรษฐกิจ 3 ชนิด ได้แก่ ไม้สัก ไม้ยูคาลิปตัสและไม้ยางพารา นอกนั้นเป็นไม้กระยาเลยอื่น ๆ อ.อ.ป. ได้บริหาจัดการสวนป่าเศรษฐกิจตามระบบการจัดการสวนป่าอย่างยั่งยืนตามมาตรฐานของ อ.อ.ป. และตามมาตรฐานสากล (FSC) โดยการมีส่วนร่วมของชุมชนท้องถิ่น ซึ่งทำให้การบริหารจัดการสวนป่าเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม ทั้งนี้ มีการจำแนกสวนป่าตามลักษณะเงินลงทุนและวัตถุประสงค์ของการส่งมอบพื้นที่จากรัฐออกเป็น 6 โครงการ ประกอบด้วย

-        สวนป่าโครงการที่ 1 ปลูกด้วยเงินลงทุนของ อ.อ.ป. เอง

-        สวนป่าโครงการที่ 2 ปลูกทดแทนตามเงื่อนไขสัมปทานของ อ.อ.ป. เอง

-        สวนป่าโครงการที่ 3 ปลูกทดแทนตามเงื่อนไขสัมปทานแทนบริษัทจังหวัดทำไม้

                                        สวนป่าทั้ง 3 โครงการ เป็นสวนป่า อ.อ.ป. ดำเนินการเองมาตั้งแต่ต้นปัจจุบันพื้นที่สวนป่าเศรษฐกิจส่วนใหญ่ถึงเวลาที่จำทำไม้ออกมาเป็นสินค้าได้แล้ว สวนป่าเหล่านี้จะเป็นแหล่งรายได้ที่สำคัญของ อ.อ.ป. เป็นรายได้ที่มีความแน่นอนและยั่งยืน ต่อเนื่องสม่ำเสมอ

-        สวนป่าโครงการที่ 4 เป็นสวนป่าที่ปลูกโดยบริษัททำไม้จังหวัดโดย อ.อ.ป. ได้รับมอบสวนป่ามาจากกรมป่าไม้ตามนโยบายของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์เมื่อปลายปี 2533 ให้ อ.อ.ป. บำรุงดูแลรักษาและใช้ประโยชน์ โดยที่สวนป่าโครงการนี้ส่วนใหญ่การเจริญเติบโตของไม้ไม่ดีและมีอัตรารอดตายอยู่ในเกณฑ์ต่ำ ต้องมีการปรับปรุงพัฒนาในบางส่วน จึงจะให้ผลผลิตเป็นสินค้าไม้ได้อย่างเต็มที่

-        สวนป่าโครงการที่ 5 เป็นสวนป่าที่ปลูกโดยงบประมาณของรัฐบาลดำเนินการปลูกโดยกรมป่าไม้ จากมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 10 มีนาคม พ.ศ. 2535 มอบให้ อ.อ.ป. เป็นผู้ดูแลและให้ประโยชน์เป็นพื้นที่ ๆ ไป พื้นที่สวนป่าโครงการนี้ส่วนหนึ่งถูกราษฎรบุกรุกและมีอัตรารอดตายอยู่ในเกณฑ์ต่ำ ผลผลิตจากสวนป่าที่จะเป็นสินค้าได้ยังอยู่ในระดับต่ำมาก

-        สวนป่าโครงการที่ 6 เป็นสวนป่าที่ปลูกโดยงบประมาณของบริษัทไม้อัดไทย จำกัด ซึ่งเป็นบริษัทที่ อ.อ.ป. ที่มีความแน่นอนและยั่งยืนต่อเนื่องสม่ำเสมอ

                                        ทั้งนี้ สวนป่าเศรษฐกิจตามโครงการ 1-6 จะมีศักยภาพสูงพอที่จะพัฒนาให้เป็นแหล่งวัตถุดิบและเป็นแหล่งรายได้สำคัญของ อ.อ.ป. แต่การดำเนินงานใช้ประโยชน์ไม้เศรษฐกิจยังมีข้อจำกัดอันอาจจะส่งผลถึงรายได้ของ อ.อ.ป. เนื่องจากสวนป่าส่วนใหญ่อยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ การดำเนินการทุกขั้นตอนต้องอยู่ภายใต้กฎหมาย ระเบียบที่กำหนดไว้ของป่าสงวนแห่งชาติ ซึ่งจะต้องขออนุญาตจากกรมป่าไม้ ไม่ว่าจะเป็นการใช้พื้นที่ การจัดการบำรุงรักษา การทำไม้ และการจำหน่ายไม้ออกจากสวนป่า ทำให้ อ.อ.ป. ไม่สามารถบริหารและดำเนินงานสวนป่าให้เป็นไปตามหลักวิชาการได้ด้วยดี ส่งผลให้การเจริญเติบโตอยู่ในเกณฑ์ที่ไม่น่าพอใจค่าใช้จ่ายในการบริหารจัดการสูงกว่าที่ควรจะเป็น

1.2  ธุรกิจป่าไม้ ผลผลิตจากสวนป่าเศรษฐกิจที่สามารถสร้างรายได้หลักมีเพียง 3 ชนิด คือ ไม้สัก ไม้ยูคาลิปตัสและไม้ยางพารา

-        ไม้สัก อ.อ.ป. เป็นแหล่งเพาะปลูกไม้สักรายใหญ่ของประเทศ มีพื้นที่ปลูกประมาณ 620,000 ไร่ เป็นผู้ผลิตไม้ซุงสักสวนป่าเพื่อการใช้สอยภายในประเทศมากที่สุด โดยสวนป่าสักภาคเอกชนจะเป็นผู้ผลิตรองลงมา ธุรกิจไม้สักที่ อ.อ.ป. ดำเนินการทำออกจะเน้นไปที่การขายไม้ซุงท่อนภายในประเทศ มีการนำไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ สินค้า เพื่อเพิ่มมูลค่าในปริมาณที่น้อยมากโดยราคาการจำหน่ายไม้ซุงสักเฉลี่ยอยู่ที่ 9,000-10,000 บาท ต่อลูกบาศก์เมตร

-        ไม้ยูคาลิปตัส อ.อ.ป. มีพื้นที่ปลูกประมาณ 248,000 ไร่ คิดเป็นประมาณ 9% ของพื้นที่ปลูกไม้ยูคาลิปตัสทั้งประเทศ ส่วนใหญ่จะปลูกอยู่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือผลผลิตต่อไร่โดยเฉลี่ยประมาณ 8-12 ตัน ซึ่งอยู่ในระดับค่อนข้างต่ำ การจำหน่ายส่วนใหญ่จะจำหน่ายเป็นไม้ท่อนน้ำหนักเป็นตันหรือเหมาเป็นไร่เป็นบางส่วน ให้กับผู้ประกาอบการโรงงานอุตสาหกรรมผลิตชิ้นไม้สับและเยื่อกระดาษ โดยราคาจำหน่ายในปัจจุบันยังเป็นผู้ประกอบการโรงงานเยื่อกระดาษเป็นผู้กำหนดผลตอบแทนไม้ยูคาลิปตัสจึงยังไม่คุ้มค่าต่อการลงทุน

-        ไม้ยางพาราและน้ำยางพารา อ.อ.ป. มีสวนป่ายางพาราประมาณ 90,000 ไร่ คิดเป็น 0.72 เปอร์เซ็นต์ของพื้นที่ปลูกยางพารารวมทั้งประเทศ ผลผลิตของไม้ยางพาราจะ จําหน่ายในรูปไม้ท่อนเมื่อยางพารามีอายุครบ 25 ปี ยังไม่มีการแปรรูปเพิ่มมูลค่าแต่อย่างใด จึง จําเป็นต้องเพิ่มมูลค่าโดยการแปรรูปไม้ออกจําหน่ายเพิ่มมากขึ้นในอนาคต สําหรับไม้ยางพาราในช่วง อายุ 7-25 ปี จะเก็บเกี่ยวผลผลิตเป็นน้ำยางพาราสด มีบางส่วนจําหน่ายเป็นยางแผ่นดิบและเศษยาง (ยางก้อนถ้วย) รายได้จากน้ำยางพาราจะมีสัดส่วนที่สูงรองจากไม้สัก แต่ราคาน้ำยางพาราในตลาดโลก มีความผันผวนสูงและปรับตัวลดลง ซึ่งส่งผลด้านลบต่อรายได้ของอ.อ.ป. ดังนั้น สิ่งที่ อ.อ.ป. จําเป็นต้อง พิจารณาและดําเนินการเพิ่มการบริหารจัดการความเสี่ยง เพื่อรองรับกับกลไกตลาดที่ผันผวน ด้วย แนวทางต่าง ๆ เช่น การศึกษาแนวทางการซื้อขายในตลาดสินค้าเกษตรล่วงหน้า การพัฒนาระบบการ ผลิต การบริหารต้นทุนอย่างมีประสิทธิภาพ การขยายธุรกิจแปรรูปน้ำยางพารา ฯลฯ

-        การผลิตไม้จากป่าธรรมชาติ เป็นการดําเนินงานตามนโยบายของรัฐ เกี่ยวกับการทําไม้ป่านอกโครงการในพื้นที่เปิดใช้ประโยชน์ของส่วนราชการ เช่น การก่อสร้างอ่างเก็บน้ำ สร้างถนน ขยายถนนเส้นทางต่าง ๆ การเดินสายไฟฟ้าแรงสูง ผลผลิตที่ได้จากป่าธรรมชาติจะจําหน่าย เป็นไม้ซุง ซึ่งรายได้ที่เกิดขึ้นจะไม่แน่นอน และมีแนวโน้มลดลงในอนาคต

                                        อย่างไรก็ดีธุรกิจป่าไม้นั้นยังสามารถสร้างรายได้ให้กับ อ.อ.ป. ค่อนข้างสูง โดยในปี 2558 ได้ตั้งเป้ารายได้จากการจําหน่ายไม้ซุง จํานวน 802.77 ล้านบาท ซึ่งถือว่าเป็นแหล่ง รายได้หลักของอ.อ.ป. และมีความได้เปรียบคู่แข่งในอุตสาหกรรมด้านกําลังผลิตสินค้าไม้ซุงออกสู่ตลาด จึงควรดําเนินการต่อไปในธุรกิจป่าไม้ แต่ควรมีการพัฒนาระบบต่าง ๆ ทั้งการปลูก การดูแลรักษา การ จัดการต่าง ๆ และระบบโลจิสติกส์ให้ดียิ่งขึ้น เพื่อลดต้นทุนในระยะยาวรวมถึงควรควบคุมและบริหาร ความเสี่ยงในด้านต่าง ๆ ที่ทําให้ไม่บรรลุเป้าหมายที่วางไว้อยู่ตลอดเวลาและ อ.อ.ป. ควรเปลี่ยนแหล่ง รายได้หลักจากการจําหน่ายไม้ซุง ไปเป็นการจําหน่ายที่สร้างมูลค่าเพิ่มขึ้น เช่น การแปรรูปไม้ จัดทํา สินค้าวัสดุ-อุปกรณ์ในการก่อสร้าง ผลิตภัณฑ์ไม้ เฟอร์นิเจอร์ไม้ ซึ่งเป็นการใช้ทรัพยากรไม้ได้อย่างมี ประสิทธิภาพสูงสุด รวมทั้งเพิ่มอํานาจการต่อรองกับลูกค้าได้มากขึ้น ซึ่งจะช่วยให้ อ.อ.ป. มีรายได้สูงขึ้น สามารถแก้ไขปัญหาหลักขององค์กรในด้านการเงินและสภาพคล่อง

2.      ธุรกิจอุตสาหกรรมไม้ เป็นธุรกิจที่คิดเป็นสัดส่วนเพียงไม่เกินร้อยละ 10 ของปริมาณไม้ที่ตัดในแต่ละปี อ.อ.ป. มีรายได้จากธุรกิจนี้จากการจําหน่ายไม้แปรรูป เฟอร์นิเจอร์ไม้ และการบริการอบอาบน้ำยาไม้ ซึ่งในปี 2557 มีรายได้เพียง 55.39 ล้านบาทและปี 2558 ได้กําหนด เป้าหมายไว้จํานวน 148.93 ล้านบาท สําหรับอุตสาหกรรมไม้เป็นอุตสาหกรรมที่จําเป็นต้องให้ ความสําคัญ เนื่องจากสามารถสร้างมูลค่าเพิ่มได้มากกว่าการขายไม้ซุงมาก ซึ่ง อ.อ.ป. มีความได้เปรียบ ในเชิงของทรัพยากรวัตถุดิบในการผลิตคือไม้ซุง ทําให้ต้นทุนส่วนนี้ต่ำกว่าคู่แข่งที่ไม่มีแหล่งวัตถุดิบไม้ เป็นของตนเอง ตลอดจนอุตสาหกรรมไม้ เช่น ไม้แปรรูปวัสดุ-อุปกรณ์การก่อสร้าง ผลิตภัณฑ์ไม้ต่าง ๆ ซึ่ง มีมูลค่าการตลาดสูง แต่ อ.อ.ป. ยังผลิตภายใต้ข้อจํากัดด้านเงินทุนและเทคโนโลยี เครื่องจักรขาดความ ทันสมัย โรงงานไม่มีการออกแบบเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในกระบวนการผลิตและเชื่อมต่อระหว่างจุด ต่าง ๆ ของโรงงาน รวมถึงเน้นใช้แรงงานจํานวนมาก ยังไม่มีการออกแบบผลิตภัณฑ์ ขาดการสํารวจความ ต้องการลูกค้า ขาดช่องทางในการจําหน่ายรวมถึงการทําตลาดต่าง ๆ ซึ่งทําให้เสียเปรียบคู่แข่ง จึงจําเป็นต้องมีการพัฒนาและลงทุนโดยเตรียมการให้มีความพร้อมทั้งเงินทุน ความรู้ เทคโนโลยี บุคลากรและการตลาดช่องทางการตลาด เพื่อเป็นช่องทางในการเพิ่มมูลค่าไม้ สร้างรายได้เพิ่ม ตลอดจน เป็นการสร้างความสามารถของการแข่งขันและความมั่นคงขององค์กรในระยะยาว ทั้งนี้ อ.อ.ป. อาจ ไม่จําเป็นต้องผลิตสินค้า ปลายน้ำอย่างเฟอร์นิเจอร์ ซึ่งมีความซับซ้อนด้านการผลิตมาก ต้องการการ ลงทุนที่สูง และช่องทางการตลาดที่ซับซ้อน โดยให้มุ่งเน้นเพียงการแปรรูปขั้นต้น การไส อบอาบน้ำยา และจัดทําผลิตภัณฑ์ไม้พื้นและไม้ฝา บานประตู หน้าต่าง ซึ่งการดําเนินการข้างต้นก็มีศักยภาพที่สร้าง กําไรให้กับองค์กรได้

3.      ธุรกิจท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ ธุรกิจท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ ปัจจุบันธุรกิจท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ ถือเป็นเพียง ธุรกิจเสริม ซึ่งสร้างรายได้ในสัดส่วนที่น้อยมาก อย่างไรก็ดี โอกาสสําหรับธุรกิจนี้น่าสนใจ เนื่องจากเป็น ธุรกิจที่มีโอกาสและศักยภาพในการพัฒนาเป็นธุรกิจหลัก สามารถสร้างรายได้หลักให้กับ อ.อ.ป. ได้ เพราะอุตสาหกรรมท่องเที่ยวเป็นธุรกิจที่สร้างรายได้เป็นอันดับต้นของประเทศ โดยเฉพาะในระยะหลัง ที่การท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ได้รับความสนใจในหมู่นักท่องเที่ยวทั้งคนไทยและชาวต่างชาติ ทั้งนี้ อ.อ.ป. มี สถานที่ท่องเที่ยวที่อยู่ท่ามกลางธรรมชาติอยู่หลายแหล่ง มีช้างอยู่จํานวนมากที่สถาบันคชบาลแห่งชาติ ในพระอุปถัมภ์ฯ ซึ่งสิ่งที่มีอยู่ถือเป็นทรัพยากรหลักในการดําเนินธุรกิจการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ การ ดําเนินงานในธุรกิจการท่องเที่ยวนี้ อ.อ.ป. ควรเน้นพัฒนาของเดิมที่มีอยู่แล้วให้ดีขึ้น และพัฒนาแหล่ง ใหม่ที่มีศักยภาพจริง ๆ และอยู่ในเป้าหมายการพัฒนาของประเทศ อ.อ.ป. สามารถใช้คนในชุมชน ใกล้เคียงเป็นแรงงานในธุรกิจ ซึ่งสามารถสร้างรายได้ให้แก่ อ.อ.ป. และชุมชนรอบข้าง หากมีการ วางแผนและบริหารจัดการที่ได้มาตรฐาน ธุรกิจการท่องเที่ยวมีโอกาสสร้างรายได้ให้แก่องค์กรเพิ่มได้ มากและมีศักยภาพสูง โดยเฉพาะสถาบันคชบาลแห่งชาติในพระอุปถัมภ์ฯ ซึ่งสามารถพัฒนาเป็นจุดขาย ดึงดูดนักนักท่องเที่ยวที่เป็นชาวต่างชาติมีกําลังซื้อสูง การได้ใช้ชีวิตดูวิถีชีวิตของช้าง เป็นสิ่งแปลกใหม่ สําหรับนักท่องเที่ยวชาวต่างชาติ อ.อ.ป. จึงต้องเร่งพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวให้มีมาตรฐาน ให้สามารถ รองรับนักท่องเที่ยวในปริมาณเพิ่มมากขึ้นเพื่อเป็นแหล่งรายได้ที่สําคัญของ อ.อ.ป.

4.      ธุรกิจอื่น ๆ ที่ต่อเนื่องจากสวนป่าเศรษฐกิจ เป็นธุรกิจที่คาดว่าอนาคตจะ สามารถสร้างรายได้ให้กับ อ.อ.ป. ได้ เช่น ธุรกิจการจําหน่ายคาร์บอนเครดิต ธุรกิจโรงไฟฟ้าชีวมวลและ พลังงานทดแทน การจําหน่ายกล้าไม้ที่มีค่าและไม้เศรษฐกิจ การรับจ้างให้คําปรึกษาปลูกสวนป่า เศรษฐกิจกับบริษัทต่าง ๆ การพัฒนาสินทรัพย์ที่มีอยู่จํานวนมากและยังไม่ได้ใช้ประโยชน์ฯลฯ